Dấu ấn kiến trúc cũ ở Thành phố Cảng

Hải Phòng từng là thành phố quan trọng bậc nhất Việt Nam dưới thời Pháp thuộc, là đầu mối giao thông với cảng biển lớn. Cũng như Hà Nội, Sài Gòn (TP HCM), đô thị Hải Phòng in đậm dấu ấn quy hoạch, kiến trúc của người Pháp.

Cho đến nay, Hải Phòng vẫn giữ vị trí quan trọng; là một trong 5 thành phố trực thuộc trung ương và là thành phố lớn thứ 3 của cả nước (sau Hà Nội, TP HCM). Tuy nhiên, sự phát triển đô thị của Hải Phòng không quá nhanh và cấp tiến với tốc độ xây dựng chóng mặt và trào lưu cao ốc; nên Hải Phòng vẫn giữ được nhiều nét xưa cũ… Dấu ấn quy hoạch, kiến trúc thuộc địa vẫn hiện diện khá rõ nét ở phố cảng, dẫu ít nhiều có những phôi phai. Vẫn có thể thấy những không gian đô thị, công trình kiến trúc mang dấu ấn từ thời thuộc địa, những công trình cũ gợi nét u hoài; mà tiêu biểu là ở khu vực trung tâm – quận Hồng Bàng, và các quận Lê Chân, Ngô Quyền.

Là một thành phố lớn, là trung tâm công nghiệp, đầu mối giao thông; song Hải Phòng lại có sự trầm lắng, không quá xô bồ, đông đúc. Thực tế, khu vực trung tâm thành phố lại rất bình yên. Và những dấu ấn kiến trúc cũ vẫn đang tồn tại tạo nên một nét riêng của phố cảng.

1. Ga Hải Phòng (có cổng chính ở đường Lương Khánh Thiện, quận Ngô Quyền), là một trong những công trình đẹp nhất Hải Phòng, và cũng là một trong những nhà ga xe lửa đẹp nhất mà người Pháp để lại ở Việt Nam.

2. Cũng là dạng cư xá mini, ở phố Bến Bính (quận Hồng Bàng), gần bến phà Bính cũ trên sông Cửa Cấm

3. Một cư xá mini ở góc phố Lý Thường Kiệt – Phạm Bá Trực (quận Hồng Bàng). Dấu ấn kiến trúc cũ vẫn còn nguyên. Kiến trúc loại này cũng còn khá nhiều.

4. Một tòa biệt thự phố ở góc phố Lý Thường Kiệt – Kỳ Đồng (quận Hồng Bàng). Ở Hải Phòng còn khá nhiều những kiến trúc thể loại này: Có quy mô và tính chất như một biệt thự, nhưng giáp mặt hè đường, hoàn toàn không có sân vườn. Hiện công trình là Trung tâm Y tế quận Hồng Bàng.

5. Cùng với Nhà hát thành phố, Nhà ga xe lửa; Bưu điện trung tâm thành phố (góc đường Hoàng Văn Thụ – Nguyễn Tri Phương, quận Hồng Bàng) là một kiến trúc quan trọng từ thời thuộc địa, và cũng là một trong những kiến trúc đẹp nhất thành phố.

6. Nhà hát thành phố Hải Phòng, niềm tự hào của phố cảng. Quy hoạch xây dựng nhiều đô thị ở Việt Nam, song người Pháp chỉ để lại 3 nhà hát ở các thành phố: Hà Nội, Sài Gòn, và Hải Phòng. Đây là công trình trung tâm, là điểm nhấn đô thị; và cho đến giờ Nhà hát và quảng trường Nhà hát thành phố Hải Phòng vẫn giữ được nguyên vẹn chức năng, ý nghĩa đó.

Hà Thành

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 6/2017)