Đường đi bộ an toàn đến trường: lối nào ngắn nhất ?

Ngày 13/12/2017, tại TP.Hồ Chí Minh đã diễn ra hội thảo “An toàn đường bộ – Tạo dựng những tuyến đường an toàn tới trường”, do Ban An toàn giao thông thành phố Hồ Chí Minh phối hợp với Viện Tài nguyên thế giới – WRI (đại diện Quỹ Bloomberg) thực hiện. Đây là hoạt động nằm trong kế hoạch của Dự án “Vì an toàn giao thông toàn cầu” giai đoạn 2015 – 2019.

Tại hội thảo, Quỹ Phòng chống Thương vong châu Á (AIPF) đã giới thiệu về chương trình “Đi lối này” (Walk This Way) – Chương trình nhằm tìm ra lối đi bộ đến trường an toàn hơn. Đồng thời, Viện Tài nguyên thế giới cũng trình bày Tổng quan về những tuyến đường an toàn tới trường và lợi ích của nó; các vấn đề an toàn giao thông xung quanh khu vực trường học tại TP HCM; các khuyến nghị, hướng dẫn và tạo dựng những tuyến đường an toàn tới trường và quản lý tốc độ xung quanh khu vực trường học.

Là đối tác của chương trình, Hội KTS Hà Nội đã phối hợp với Nhịp cầu sức khỏe (HealthBiridgeVN) tham gia Hội thảo, chia sẻ kinh nghiệm thực hiện tuyến đường đến trường tại Hà Nội, địa điểm thực hiện tại phường Hạ Đình (quận Thanh Xuân, Hà Nội).

Phường Hạ Đình vốn là một làng cổ ven sông Tô Lịch, thuộc huyện Thanh Trì, có diện tích 0.75km2. Năm 1997, từ một làng ven đô, Hạ Đình chuyển đổi thành một phường thuộc quận Thanh Xuân, Hà Nội. Năm 1917, phường có hơn 100 hộ với gần 1.000 nhân khẩu, đến nay (2017) đã có hơn 1500 hộ và hơn 30.000 dân. Trường Tiểu học Hạ Đình năm 2007, có 550 học sinh,đến nay (2017) đã tăng gấp 3 lần với gần 2o0o học sinh.

Sau khi mở rộng địa chính Hà Nội (2008), Hạ Đình trở thành phường trung tâm thành phố, nhiều công trình hạ tầng được đầu tư: Đường xá nhỏ bé lầy lội được mở rộng nâng cấp nhưng ô tô xe máy cũng lấp đầy nhanh chóng; Hồ Hạ Đình được nạo vét, xây kè làm đường ven hồ nhưng vỉa hè mới xây xong cũng nhanh chóng cho thuê đỗ ô tô.

Khi còn là làng, trẻ em có thể chạy nhảy vui chơi khắp nơi. Toàn bộ trẻ em đi bộ đến trường và tham gia các sinh hoạt thân thiện an toàn. Sau khi trở thành phường nội thành (1997-2011), dân số tăng nhanh, KGCC thu hẹp, trẻ em bỏ dần thói quen đi bộ, chuyển sang xe đạp và ngồi sau xe máy bố mẹ đưa đến trường. Khi những con đường mới mở còn thi công dở dang, chưa có xe chạy, trẻ em hào hứng đi bộ, đi xe đạp tới trường. Nhưng những con đường lớn (Nguyễn Xiển) đã chia cắt phường làm đôi; việc qua đường đến trường trở nên rất nguy hiểm.

Từ năm 2011-2015: Dự án “ Đường đi bộ an toàn đến trường –ATĐT” do HealthBridge tài trợ các KTS tình nguyện – Hội KTS Hà Nội thực hiện, với chuỗi hoạt động: Cộng đồng cùng trẻ em đi bộ đến trường; Làm đường đi bộ an toàn hơn, trao đổi kinh nghiệm cùng các chuyên gia; Trò chơi rèn luyện kỹ năng đi bộ chủ động… liên tục được tiến hành để tăng dần số lượng trẻ đi bộ từ nhà đến trường. Có nhiều bài học trong nước và quốc tế đã được thử nghiệm: Làm đường không bằng phẳng để trẻ em đi bộ cảm thấy thú vị nhưng xe máy khó đi được; Hiệu trưởng gửi thư tới cha mẹ học sinh nói về lợi ích của việc đi bộ, động viên cha mẹ ông bà đi cùng con cháu tới trường; Thử nghiệm bồi dưỡng chi phí cho những người đi cùng trẻ em; Kết hợp việc đi bộ của học sinh với các hoạt động xã hội: Lễ kỷ niệm ngày Thành lập quân đội hay tới thăm không gian tưởng niệm nhà văn hóa Đặng Trần Côn; Lãnh đạo địa phương cùng Đại biểu Quốc hội đi bộ đến trường nhân ngày Khai giảng …

Năm 2016-2017, Dự án đã khảo sát thiết kế tuyến đường ATĐT, đề xuất các hoạt động chi phí thấp nhằm làm đường an toàn, thân thiện hơn để trẻ đi bộ đến trường.

Dự án cũng đề xuất các giải pháp từ đơn giản đến phức tạp hơn nhằm tạo lối đi bộ ngang qua đường cao tốc, gồm cả phương án tự làm đến vận động các cấp chính quyền quan tâm hỗ trợ.

Dự án triển khai hạng mục đơn giản, chi phí thấp: Sơn làn đường đi bộ ưu tiên trong ngõ. Kết quả dự án vượt cả mong đợi khi xe máy lập tức tránh ra ngoài, trẻ em và người lớn đi bộ vào làn rất an toàn, thói quen hình thành nhanh chóng. Người dân, nhà trường, rất hào hứng tham gia… đã có hàng chục bài báo phóng sự truyền thanh, truyền hình đánh giá cao và hy vọng được nhân rộng. Tuy vậy chỉ sau gần một tháng hoạt động, ngày 22/5/2017, Chủ tịch UBND phường Hạ Đình đã cho xóa lớp sơn vì chưa xin ý kiến của thành phố và UBND quận.

Ông Vũ Văn Viện, Giám đốc Sở GTVT Hà Nội đã có chủ trương ủng hộ, khuyến khích các đơn vị phối hợp làm làn đường ưu tiên cho các cháu tới trường đảm bảo ATGT. “Để có hướng dẫn, sau này Sở GTVT sẽ phối hợp với các quận huyện thí điểm rồi nhân rộng”, ông Viện nói.

Có thể những lời hứa còn xa nhưng nhu cầu đường đi bộ an toàn trở nên cấp thiết hơn khi các tuyến đường sắt trên cao, xe Bus nhanh có thể không có khách đi nếu không có đường đi bộ tiếp cận… Những nhu cầu đó có thể là động lực khiến cho các nghiên cứu thực chất có giá trị, đảm bảo tính khoa học và thực tiễn về mạng lưới đi bộ an toàn đến trường hay đến mọi nơi trong thành phố có cơ hội phát triển.

Giải pháp đơn giản, chi phí thấp – Một hành động nhỏ cũng có thể tạo thay đổi lớn. Tuy không được phát triển mở rộng tại Hạ Đình nhưng “phố đi bộ” đang được Hà Nội chú ý: Các quận Tây Hồ, Thanh Xuân đề xuất lập phố đi bộ… Đặc biệt quận Hoàn Kiếm, sau khi rất thành công ở phố đi bộ trong khu phố cổ và quanh Hồ Gươm đã có dự kiến mở rộng thêm. Chủ tịch UBND Thành phố cũng rất hoan nghênh và có chỉ đạo cụ thể, trong đó có phố Phùng Hưng đang triển khai các bước chuẩn bị. Trong tháng 10 /2017, sau khi khởi động dự án phố Nghệ thuật Phùng Hưng với sự hợp tác hỗ trợ của UNHabitat và Quỹ văn hóa Hàn Quốc (Korea Foundation-KF), đến tháng 11/2017, Trường Đại học Kiến trúc HN đã chủ trì cùng 5 trường Đại học có chuyên ngành Kiến trúc Quy hoạch tổ chức cuộc thi & Workshop: “Tái thiết những không gian bị chuyển đổi trong đô thị”… với 41 phương án dự thi và 24 phương án vào chung kết. Các hoạt động này đã được UN Habitat, HealthBridge, Hội KTS Việt Nam, Hội Quy hoạch và PTĐT VN, tổ chức Live &Learn và Mojang (Thụy Điển – Mỹ) hỗ trợ… Được biết các phương án tạo lập KGCC phố đi bộ xuất sắc sẽ được báo cáo và xin ý kiến UBND thành phố Hà Nội triển khai thực tế. Đường đi bộ an toàn đến trường còn nhiều gập ghềnh trước mắt, nhưng nếu biết lồng ghép đa mục tiêu, phối hợp đa ngành và có cách tiếp cận đa lợi ích một cách phù hợp thì sẽ tìm ra lối ngắn nhất cho đường đi bộ an toàn đến trường.

KTS Trần Huy Ánh

© Tạp chí Kiến trúc