KTS Hoàng Thúc Hào: “Kiến trúc là hoa của đất”

KTS. Hoàng Thúc Hào
Sáng lập Văn phòng Kiến trúc 1+1>2 Giảng viên Khoa Kiến trúc và Quy hoạch Trường Đại học Xây dựng Hà Nội

Theo quan niệm của tôi, một kiến trúc thành công phải là “Hoa của đất” – với hàm ý, công trình kết tinh các giá trị cốt lõi về tự nhiên, văn hóa, lịch sử… của địa phương hay địa điểm xây dựng vào trong hình thái, không gian kiến trúc, góp phần tạo nên bản sắc hay “hồn nơi chốn”.

Xem thêm:KTS Hoàng Thúc Hào: “Hy vọng sớm xuất hiện “ngôn ngữ” kiến trúc xanh – hiện đại của riêng Việt Nam”

KTS Hoàng Thúc Hào thắng giải dành cho kiến trúc sư nổi bật ở châu Á

Thời đại toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, bên cạnh những mặt tích cực, đã và đang tạo ra một làn sóng xóa nhòa bản sắc vùng miền, hệ quả là những đô thị nhân bản phi quốc gia… Việt Nam cũng không phải ngoại lệ, dưới mắt người nước ngoài, hình ảnh nước ta đơn giản gắn với rặng tre, ruộng lúa. Tuy nhiên, để thiết kế bộc lộ tinh thần nơi chốn, KTS cần nhìn sâu hơn, với những lát cắt nhỏ hơn, sẽ thấy Việt Nam có một ưu thế to lớn là sự đa dạng văn hóa, gắn với đặc trưng từng vùng, miền.

Việc tìm hiểu, nghiên cứu địa hình, khí hậu đến phong tục, tập quán…rồi khái quát thành ý tưởng kiến trúc… đòi hỏi quá trình làm việc nghiêm túc, trăn trở, thử và sai. Cũng đôi khi, ý tưởng đến rất nhanh, như một tình cờ; nhưng tựu trung phải dựa trên vốn sống, vốn tri thức văn hóa được liên tục bồi đắp, đổi mới.

“Nơi chốn” là tiêu chí then chốt trong hình thành ý tưởng. Thiên nhiên hay cuộc sống của cư dân địa phương luôn chứa đựng những “hạt nhân hợp lý”. KTS tác động có ý thức vào khung cảnh, có trách nhiệm sáng tạo, phát huy những giá trị bản địa cốt lõi. Mỗi vùng đất có một quá khứ, một lịch sử vì thế kiến trúc phải cất tiếng nói riêng, tự trọng và duy nhất, mang lại hy vọng bền vững cho cộng đồng; kiến trúc phải xuất phát từ nhu cầu, đặc điểm,…riêng biệt, là “hoa” của vùng đất đó… nếu nhân bản, hay copy sang địa điểm khác, cái tinh thần, hương sắc “nơi chốn” tất yếu mất đi.

Nhà cộng đồng Suối Rè (Lương Sơn – Hòa Bình) nằm trên sườn dốc, có luồng gió địa hình rất lạ, đây là cơ sở cho việc cấu trúc tầng bán hầm và đường ngầm đối lưu gió. Công trình làm bằng đất, đá, tre lá; những vật liệu địa phương khiêm nhường. Phía trước như nhà 5 gian đồng bằng Bắc bộ, sau lại tựa nhà sàn Mường. Hình thái kiến trúc biểu trưng cho sự gắn bó giữa người Kinh và người Mường trong trường kỳ lịch sử.

A1026-tckt-03

Nhà sinh hoạt cộng đồng Tả Phìn dựng tại trung tâm thôn Xả Xéng, xung quanh đồi núi trập trùng. Màu đỏ trên khăn truyền thống của phụ nữ Dao chính là cảm hứng cho mái nhà đỏ hội tụ hạnh phúc, tỉ lệ thích hợp với nhóm nhà dân trong bản, phá cách thêm các đường gấp lập thể theo nhịp núi, tạo hình ảnh kiến trúc vừa quen, vừa độc đáo.

A1026-tckt-02

Xem thêm: Nhà cộng đồng Suối Rè và Tả Phìn tiếp tục được ghi nhận

Trường học Lũng Luông(Thái Nguyên) quan niệm trường là núi, núi là trường. Đứng từ các góc trường đều thấy khe núi. Các lớp học tương thích với núi, còn khoảng trống giữa các lớp là khe, làm nên bức tranh kiến trúc dán chặt vào địa hình. Hành lang nối các khu chức năng, lớp học không phẳng mà tôn trọng địa hình tự nhiên, uốn lượn lên xuống như đường đèo.

A1026-tckt-06

Một số công trình khác do các KTS của 1+1>2 thiết kế:

Công trình Nhà cộng đồng Cẩm Thanh (Hội An, Quảng Nam)
Công trình Nhà cộng đồng Cẩm Thanh (Hội An, Quảng Nam)

Trung tâm Hạnh phúc Quốc gia Bhutan.
Trung tâm Hạnh phúc Quốc gia Bhutan.

Một số ví dụ trên cũng là nói đến con đường chúng tôi đi, đặng tìm một kiến trúc mang lại hạnh phúc cho bản thân và mọi người, nhất là cho những cộng đồng yếm thế, cộng đồng nghèo. Chúng tôi muốn công trình thân thiện, thoải mái, có căn cước với triết lý đơn giản và kinh tế.

Khai thác giá trị nơi chốn, xây dựng kiến trúc xanh, tiết kiệm năng lượng, kiến trúc bền vững… là chủ đề vô tận không biên giới của sáng tạo và trách nhiệm. Vấn đề là KTS có vượt qua được chính bản thân và đi tận cùng con đường đã chọn hay không?

Thanh Hương (ghi)

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 09-2016)