Trung tâm Hành chính Đà Nẵng – Khi công năng thua hình thức

Trung tâm hành chính thành phố Đà Nẵng được đầu tư hơn 2.000 tỷ, mới hoạt động được 2 năm nhưng lãnh đạo thành phố đang có ý định xây trung tâm mới để di dời. Việc này đặt ra nhiều băn khoăn và câu hỏi không chỉ với Đà Nẵng.

Trung tâm hành chính Đà Nẵng đã hoàn thiện

Trước kia, ở các tỉnh thành, trong các đô thị, hệ thống các cơ quan hành chính thường được phân bố rải rác và không tập trung, tồn tại độc lập trong việc quản lý và tổ chức kiến trúc công trình. Chỉ rất ít một số cơ quan được tích hợp trong một công trình như Đảng uỷ, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân. Những năm gần đây, trên nhiều địa phương trong cả nước đã và đang có những trung tâm hành chính tập trung, và phát triển nhanh như một thứ mốt thời thượng. Mục tiêu đưa ra là làm tiện lợi cho sự giao dịch của người dân với cơ quan công quyền cũng như giữa các ban ngành, các cấp với nhau. Ở góc độ khác, những trung tâm hành chính tập trung này được coi là bộ mặt của tỉnh thành, là điểm nhấn đô thị với kỳ vọng mang lại hình ảnh đẹp cho địa phương trên nhiều phương diện.

Đã có nhiều trung tâm hành chính tập trung ở các tỉnh thành ra đời, như ở Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình Dương, Đà Nẵng, Lâm Đồng… Tỉnh Thanh Hoá mới khởi công Trung tâm hành chính giữa năm 2016. Nhiều tỉnh thành khác đang có dự án trong các khâu thiết kế, chờ phê duyệt, kêu gọi đầu tư như Khánh Hoà, Đồng Nai, Nghệ An, Hải Dương, TP Hồ Chí Minh… Các công trình này đều có vốn đầu tư hàng ngàn tỷ đồng.

Trung tâm hành chính Lâm Đồng
Trung tâm hành chính Lâm Đồng

Những công trình công quyền nghìn tỷ liên tiếp ra đời khiến dư luận không khỏi băn khoăn lo ngại về nhiều vấn đề, trong đó có vốn, hiệu quả đầu tư, lãng phí, tham nhũng, cảnh quan, môi trường, các vấn đề xã hội… Đáng nói là trong những dự án đã và đang thực hiện, có nhiều công trình sử dụng vốn ngân sách. Công trình nào cũng hàng nghìn tỷ, không hề ít. “Nghèo mà chơi sang” là cách nói dân gian về các sự việc như thế này. Trong khi đó, thực tế cơ sở hạ tầng, kiến trúc công trình của nhiều cơ quan ở các địa phương vẫn còn tốt, vẫn có khả năng sử dụng lâu dài. Tuy nhiên, phần lớn lý do các địa phương đưa ra để thuyết phục dự án là công sở cũ xuống cấp, xập xệ, cần phải xây mới. Không phủ nhận trung tâm hành chính tập trung sẽ có nhiều tiện lợi hơn cho công tác, giao dịch; song việc muốn ghi một dấu ấn với những công trình lớn mang tính biểu tượng là tâm lý chung của nhiều lãnh đạo địa phương – đó là sự thực.

Trước tình hình đó, nguyên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã ký công văn (số 2128/TTg-KTN, ngày 24/11/2015) yêu cầu các địa phương tạm dừng triển khai thực hiện việc đầu tư xây dựng Trung tâm hành chính tập trung và giao Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan tổng hợp, đánh giá kết quả thực hiện việc đầu tư xây dựng Trung tâm hành chính tập trung tại các địa phương trong thời gian qua và đề xuất giải pháp phù hợp, báo cáo Thủ tướng.

Ngày 11/8/2016, tại kỳ họp thứ 2 Hội đồng nhân dân TP Đà Nẵng, rất nhiều đại biểu, phóng viên (và sau đó là người dân Đà Nẵng và cả nước) đã “ngã ngửa” ra về chuyện TP Đà Nẵng đang có kế hoạch di dời bộ máy khỏi Trung tâm hành chính tập trung nghìn tỷ, mới được sử dụng chưa lâu. Thành phố dự kiến sẽ xây dựng Trung tâm hành chính mới thay thế. Lý do được lãnh đạo thành phố đưa ra là: Toà nhà thiếu oxy, nóng, ảnh hưởng đến chất lượng làm việc. Bên cạnh đó tắc đường là một nguyên nhân khác cũng gây tác động đến hiệu quả hoạt động của công trình.

Xin nói thêm một chút về công trình nghìn tỷ này, được coi là biểu tượng của Đà Nẵng. Trung tâm hành chính TP Đà Nẵng là công trình cấp đặc biệt với tổng mức đầu tư sau khi điều chỉnh là 2.131 tỷ đồng. Công trình do Công ty Mooyoung Architects & Engineers (Hàn Quốc) và Viện Quy hoạch Xây dựng Đà Nẵng thiết kế, liên danh Công ty CP xây dựng kinh doanh địa ốc Tân Kỷ và Công ty TNHH xây dựng thương mại – dịch vụ 55 thi công. Tòa nhà khởi công ngày 15/11/2008, hoàn thành phần ngầm ngày 13/2/2012 và đưa vào hoạt động ngày 8/9/2014. Với độ cao 166,8m, gồm 37 tầng trong đó có 2 tầng hầm cùng tổng diện tích sàn 65.234 m2, Trung tâm hành chính Đà Nẵng là tòa nhà cao nhất miền Trung hiện nay. Ý tưởng thiết kế chính của hình thức kiến trúc là tạo hình ngọn hải đăng dẫn đường và phần đế tạo hình chiếc thuyền kết hợp với mái hình cánh buồm đang vươn ra khơi. Tòa nhà được tạo hình với chân nhỏ, phình to ở giữa và lại thu nhỏ ở trên. Mỗi mặt sàn dao động từ 700 đến 1.400 m2. Điểm đặc biệt là “lớp vỏ” tòa nhà được bao phủ bởi hơn 20.400 m2 kính chống hấp thu nhiệt, tận dụng ánh sáng tự nhiên, tiết kiệm năng lượng. Ba tầng trên cùng kết cấu bằng thép, phủ kính, dành cho hệ thống kỹ thuật, dự kiến sẽ thành nơi giải trí, ngắm Đà Nẵng từ trên cao…

Tóm lại, đây là một công trình rất hiện đại, thiết kế thi công bài bản, sử dụng vật liệu, thiết bị và công nghệ cao, đắt tiền; được kỳ vọng là biểu tượng phát triển của thành phố Đà Nẵng. Thế nhưng toà nhà lại… thiếu oxy???

Xem thêmKTS Joep Janssen: Chất lượng quan trọng hơn kiến trúc

Một KTS có kinh nghiệm thiết kế nhà cao tầng cho biết: Việc thiếu ôxy có thể là thực, nếu tính toán thông gió sai. Với những toà nhà cao tầng, bọc kính tấm lớn (như công trình này) thì việc khai thác thông gió tự nhiên là rất khó, mà chủ yếu dựa vào hệ thống thông gió cưỡng bức với những thiết bị cơ điện. Theo đó, hệ thống sẽ bơm khí tươi vào và hút khí “bẩn” ra. Hệ thống này hoạt động độc lập với hệ thống điều hoà không khí (thay đổi nhiệt độ). Tuy nhiên, đây chỉ là vấn đề thuần tuý về kỹ thuật, rất dễ giải quyết. Có thể dùng máy móc kiểm định xem chất lượng không khí, và nếu không khí không đạt yêu cầu, thiếu oxy thì có thể thay thế, cải tạo hệ thống thông gió. Việc này hoàn toàn có thể kiểm soát được. Cũng theo KTS này, thì việc lấy lý do toà nhà thiếu ôxy mà “hắt hủi” nó là thiếu thuyết phục.

Trong một diễn biến khác, Giám đốc Sở Khoa học – Công nghệ Đà Nẵng (cũng làm việc tại toà nhà này) cho biết trong năm 2016 chưa hề nhận được phản ánh về việc thiếu oxy của toà nhà.

Một lý do khác ở trên đã nhắc tới, là việc tắc đường. Đây là vấn đề quy hoạch. Những người làm chuyên môn và cả những người dân thường không khỏi thắc mắc, là tại sao một toà nhà lớn như vậy, có ý nghĩa như vậy, được đầu tư nhiều tiền như vậy lại được đặt không đúng chỗ? Mà phải nói thêm rằng có một cơ quan quản lý quy hoạch tham gia thiết kế (Viện Quy hoạch – Xây dựng Đà Nẵng)

Công trình Trung tâm hành chính Đà Nẵng được thiết kế xây dựng đúng mục đích sử dụng, không phải là công trình hoán đổi công năng. Vậy tại sao TP Đà Nẵng lại muốn chuyển các cơ quan đi nơi khác. Liệu vấn đề có phải chỉ là thiếu ôxy và tắc đường không, hay còn lý do nào khác? Bỏ ra hơn 2.000 tỷ đầu tư để dùng trong hai năm, rồi bỏ; lãng phí như vậy tính bằng gì?

Tất nhiên, chuyện dời đi không phải là chuyện nhỏ. Có vẻ như lãnh đạo Đà Nẵng thông qua cuộc họp của Hội đồng nhân dân để nghe ngóng dư luận. Hiện tại mặc dù khẳng định có chủ trương di dời, song TP Đà Nẵng cũng chưa thông tin dự án mới ở đâu, như thế nào, đầu tư bao nhiêu, và công trình nghìn tỷ thiếu ôxy sẽ được sử dụng để làm gì nếu các cơ quan hành chính Đà Nẵng chuyển đến nơi mới. Bí thư thành uỷ cũng cho biết việc này sẽ phải cân nhắc kỹ và xin ý kiến nhân dân.

Từ câu chuyện của Đà Nẵng, có thể thấy rõ rằng, với những công trình này, không chỉ là vấn đề thiết kế – kỹ thuật, mà vấn đề đầu tư và quy hoạch là cực kỳ quan trọng. Bỏ hàng nghìn tỷ ra, dù là vốn ngân sách hay không, nhưng hiệu quả thấp hay không sử dụng được là một sự thất bại cay đắng.

01 - TTHC_BinhDuong
Trung tâm hành chính Bình Dương

Còn bao nhiêu những Trung tâm hành chính tập trung đã và đang triển khai? Bao nhiêu công trình nữa sẽ triển khai? Liệu các công trình đó có bị thiếu ôxy, bị nóng hay tắc đường hay không, là điều mà rất nhiều người quan tâm. Nó không chỉ là chuyện của công trình xây dựng, mà nó còn thể hiện cách thức quản lý, văn hoá ứng xử ở tầm quốc gia.

Người dân cần những cơ quan công quyền làm việc hiệu quả, minh bạch, thân thiện chứ không cần những toà nhà hào nhoáng, nghìn tỷ. Đó là điều chắc chắn! Và điều nữa cũng chắc chắn là không ai chấp nhận việc đầu tư công trình nghìn tỷ, dùng hai năm rồi bỏ.

KTS Hà Thành-

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 08-2016)